De waarde van de lokale munt stijgt als landen veel geld in buitenlandse valuta ontvangen, bijvoorbeeld als gevolg van olie export. Met als gevolg dat het prijsniveau hoger wordt en lokale bedrijven niet meer kunnen concurreren met buitenlandse ondernemingen (Moss, Pettersson en van de Walle 2006), en de economische groei wordt geremd. Dit effect staat bekend als ‘Dutch disease’.

Het verschijnsel ‘Dutch disease’, ofwel Nederlandse ziekte, heet zo omdat het voor het eerst serieus werd onderzocht toen Nederland in de jaren zestig startte met het exporteren van gas (Mearns 2007). De stijging van de gulden veroorzaakte problemen in de mijnbouw en de textielindustrie (SER 1988). De ontwikkelingshulp heeft eenzelfde effect. Omdat de omvang van de economie in arme landen gering is, is de hulp als percentage van het bruto binnenlands product (BBP) al gauw groot, in veel Afrikaanse landen meer dan 10 procent (zie hoofdstuk 5). Daardoor is het prijsniveau er relatief hoog. Het prijsniveau in een land wordt bepaald ten opzichte van dat in de VS. Als het prijspeil bijvoorbeeld 0,5 is dan zijn de goederen en diensten er gemiddeld half zo duur als in de VS. In ontwikkelingslanden is de productiviteit laag (zie de grafiek van de graanopbrengst, hoofdstuk 1) en om toch te kunnen concurreren moet het prijspeil er veel lager zijn dan in de VS. Dus hoe armer het land, hoe lager het prijspeil. Onderstaande tabel toont voor verschillende wereldregio’s het bruto nationaal inkomen (BNI) [4] per inwoner in koopkracht (KK, dus gecorrigeerd voor prijspeil), het prijspeil, en de groei van het BNI per inwoner.

De tabel bevestigt dat het prijsniveau hoger ligt naarmate de regio’s rijker zijn. Alleen Afrika valt uit de toon. Het prijspeil is er hoger dan in Zuid-Azië en zelfs hoger dan in Oost-Azië, terwijl het inkomen en dus de waarde van de geproduceerde goederen en diensten per inwoner (BNI/hoofd KK) in Afrika veel lager is. Dus een Afrikaanse producent heeft hogere kosten en produceert ook nog eens minder per gewerkt uur dan zijn collega’s in Zuid- en Oost-Azië. Daardoor kunnen in Afrika de industrie en de landbouw niet concurreren. Vandaar ook de lage economische groei. Wat de landbouw betreft wordt het effect nog versterkt door de landbouwsubsidies in de rijke landen, zie de figuur (OECD 2008).

Subsidies aan producenten van landbouwproducten als percentage van de bruto bedrijfsinkomsten

Aandeel van de voedselimport (voedselhulp niet meegerekend) in de totale voedselconsumptie in de ontwikkelingslanden. 1970-2001 (FAO)

Averechts effect van de hulp op de ontwikkeling van de maakindustrie. (Rajan & Subramanian, logaritmische schaal.

Subsidies aan producenten van landbouwproducten als percentage van de bruto bedrijfsinkomsten (OECD) De subsidies drukken wereldwijd de prijzen van landbouwproducten. De hoge prijzen in 2007 waren van voorbijgaande aard. Omdat er in Afrika door het hoge prijsniveau met landbouw bijna niets valt te verdienen, produceren de kleine boeren niet meer dan ze voor eigen consumptie nodig hebben (Djurfeldt, Holmén en Jirström 2005). Daardoor is de landbouwproductie achtergebleven. Veel ontwikkelingslanden, en bijna alle landen in Afrika, zijn genoodzaakt voedsel te importeren (FAO 2004), zie figuur. Aandeel van de voedsel import (voedselhulp niet meegerekend) in de totale voedsel consumptie in de ontwikkelingslanden, 1970 - 2001 (FAO) Rajan en Subramanian (2006) deden in een groot aantal landen onderzoek naar het effect van de hulp op het prijsniveau en op de ontwikkeling van de maakindustrie. Ze toonden een duidelijke samenhang aan tussen hulp en industriële ontwikkeling, zie diagram. Een toename van de hulp (als percentage van het BBP [5]) met één procentpunt remt de ontwikkeling van de maakindustrie met gemiddeld 0,45 procentpunten. Dus indien zonder hulp de maakindustrie in een land zou groeien met bijvoorbeeld 4,5 procent dan zorgt, gemiddeld genomen, hulp ter grootte van 10 procent van het BBP ervoor dat er geen groei plaats vindt. Tekstvak:  Het is juist de maakindustrie die banen en inkomens voor de armen kan creëren. De ontwikkeling van China laat dat duidelijk zien. Via het Dutch disease effect zorgt de grote hoeveelheid hulp aan Afrika ervoor dat de ontwikkeling wordt afgeremd. Afrika’s aandeel in de export van producten van de maakindustrie (exclusief de Republiek Zuid Afrika) is slechts ongeveer 1 procent van het wereld totaal (VN 2008, p 38).

Samenvattend : De grote hoeveelheid hulp aan Afrika veroorzaakt een relatief hoge waarde van de munt in de Afrikaanse landen en een hoog prijspeil (‘Dutch disease’). Daardoor kunnen lokale ondernemingen en boeren niet concurreren tegen importen en op exportmarkten. Bovendien drukken de landbouwsubsidies van de westerse landen de prijzen van voedselproducten op de wereldmarkt, wat de concurrentie voor de Afrikaanse boeren nog moeilijker maakt. Landbouw en industrie komen daarom in Afrika niet van de grond. De hulp aan Afrika houdt de armoede dus in stand.